Τι σημαίνει για σένα «όριο»; Είναι κάτι που σε προστατεύει ή κάτι που σε κρατά μακριά;
Πώς νιώθεις όταν λες «όχι», ανακούφιση, φόβο, ενοχή;

Κι αν μερικές φορές δεν είναι εύκολο να ξεχωρίσεις, ίσως να μη φταίει η αδυναμία σου, αλλά η επιθυμία σου να αγαπάς χωρίς να πληγώνεις.

Ίσως τα όρια να μην είναι φραγμοί, αλλά ένας τρόπος να μείνεις αληθινά παρών, να αγαπάς τον άλλον, χωρίς να ξεχνάς και τον εαυτό σου.

Τα όρια δεν είναι τείχη. Είναι απλώς ο τρόπος που ορίζουμε τον εαυτό μας.
Είναι εκείνη η αθόρυβη γραμμή ανάμεσα στο «εγώ» και στο «εσύ» όπου μπορούμε να σταθούμε με αλήθεια, χωρίς να χανόμαστε, χωρίς να πληγώνουμε και χωρίς να επιτρέπουμε να μας πληγώνουν.

Η ικανότητα να βάζουμε όρια δεν είναι κάτι που γεννιέται μαζί μας είναι κάτι που μαθαίνεται.
Μέσα από τις σχέσεις, τα βιώματα, τις ήττες και τις μικρές μας νίκες.
Τα όρια είναι η φωνή που σιγά-σιγά ξυπνά μέσα μας και λέει: «Αυτό μου ταιριάζει» ή «Αυτό δεν το αντέχω πια».

Στην προσωποκεντρική θεώρηση του Carl Rogers, τα όρια δεν έχουν να κάνουν με αποστάσεις, αλλά με σεβασμό.
Όταν ένας άνθρωπος είναι αυθεντικός και ενσυναισθητικός, κρατάει ένα ασφαλές πλαίσιο όπου ο άλλος μπορεί να είναι ο εαυτός του χωρίς φόβο.
Δεν χρειάζονται άκαμπτα όρια χρειάζεται παρουσία, συνέπεια, αλήθεια. Η ουσία είναι να μπορείς να είσαι ανοιχτός στον άλλον,
χωρίς να χαθείς μέσα του.

Ο Irvin Yalom έλεγε ότι τα όρια δεν απομακρύνουν τους ανθρώπους τους επιτρέπουν να συναντηθούν με ελευθερία. Μόνο όταν ξέρεις ποιος είσαι και τι αντέχεις, μπορείς να σταθείς δίπλα στον άλλον χωρίς να πνίγεσαι ή να εξαρτάσαι.
Τα όρια είναι το πλαίσιο που επιτρέπει την ουσιαστική εγγύτητα.

Η Alice Miller μίλησε για τα παιδιά που έμαθαν από νωρίς να είναι “καλά” για να αγαπηθούν. Παιδιά που έμαθαν να φροντίζουν τους άλλους, να σωπαίνουν τα συναισθήματά τους, να ζητούν λιγότερα απ’ όσα χρειάζονται.
Κι έτσι, όταν μεγαλώνουν, κουβαλούν μια εσωτερική σιωπή. Δεν ξέρουν πώς να πουν «όχι», γιατί πιστεύουν ότι το «όχι» σημαίνει απόρριψη.
Η Miller μας θυμίζει πως η θεραπεία ξεκινά τη στιγμή που τολμάμε να πούμε την αλήθεια μας, να νιώσουμε αυτό που κάποτε δεν επιτρεπόταν να νιώσουμε.
Τότε, τα όρια ξαναγεννιούνται φυσικά, απαλά, σαν ανάσα.

Ο John Bowlby έδειξε πως τα πρώτα μας δεσίματα με τους ανθρώπους γύρω μας
χαράζουν βαθιά μέσα μας τη σχέση μας με την εγγύτητα και την απόσταση. Η αγκαλιά, το βλέμμα, η παρουσία ή η απουσία εκείνων που μας φρόντισαν δημιουργούν το πρώτο, άρρητο μήνυμα για το τι σημαίνει «είμαι ασφαλής».

Όταν μεγαλώνουμε σε περιβάλλον όπου η αγάπη είναι σταθερή και τρυφερή, μαθαίνουμε ότι είναι ασφαλές να πλησιάζουμε, να ζητάμε, να εκφραζόμαστε, να είμαστε ο εαυτός μας χωρίς φόβο.
Η εγγύτητα τότε γίνεται φυσική δεν την επιδιώκουμε με αγωνία, ούτε την αποφεύγουμε με φόβο. Αν όμως η φροντίδα που δεχτήκαμε ήταν ασταθής, απρόβλεπτη ή αποστασιοποιημένη, τότε η ανάγκη για σύνδεση μπλέκεται με την αγωνία της απώλειας.
Μαθαίνουμε να προσαρμοζόμαστε για να μη ρισκάρουμε την απόρριψη, να μη ζητάμε για να μην απογοητευτούμε, να «διαβάζουμε» συνεχώς τα σήματα των άλλων για να νιώθουμε ότι ανήκουμε.

Κι έτσι, στην ενήλικη ζωή, το σώμα και η ψυχή κουβαλούν ακόμα εκείνα τα πρώτα μοτίβα, άλλοι φοβούνται την εγκατάλειψη και προσκολλώνται υπερβολικά,
ζητώντας διαρκή επιβεβαίωση, ενώ άλλοι φοβούνται την εγγύτητα και κρατούν αποστάσεις για να μην πληγωθούν.
Και οι δύο πλευρές στην πραγματικότητα, προσπαθούν να προστατέψουν την ίδια ευάλωτη ανάγκη την ανάγκη να αγαπηθούν χωρίς να χαθούν.

Η επίγνωση αυτής της παιδικής ρίζας μας βοηθά να δούμε με καλοσύνη τα μοτίβα μας, όχι σαν ελαττώματα, αλλά σαν παλιούς τρόπους επιβίωσης που κάποτε μας κράτησαν ασφαλείς.
Μόνο τότε μπορούμε να αρχίσουμε να χτίζουμε νέα, πιο ήρεμα όρια στην ενήλικη ζωή όρια που δεν γεννιούνται από φόβο, αλλά από εμπιστοσύνη, αυτογνωσία και αποδοχή.

Η ουσία βρίσκεται στο ότι μπορούμε να είμαστε ευαίσθητοι και ταυτόχρονα δυνατοί.
Να ακούμε τα συναισθήματά μας, αλλά και να τα φροντίζουμε.
Να λέμε «όχι» χωρίς ενοχή και «ναι» χωρίς να προδίδουμε τον εαυτό μας.
Το όριο, έτσι, παύει να είναι φόβος γίνεται πράξη φροντίδας.

Κι όμως, οι περισσότεροι από εμάς μάθαμε πρώτα πώς είναι να μην έχουμε όρια.
Να δίνουμε, να αντέχουμε, να σιωπούμε, μέχρι που κάποια στιγμή το σώμα ή η ψυχή κουράζεται. Εκεί ξεκινά αυτό το χάσμα της εσωτερικής ασυμφωνίας, η στιγμή που παύουμε να ζούμε σε αρμονία με όσα νιώθουμε.
Είναι τότε που αρχίζει η ψυχική εξάντληση, η στιγμή που καταλαβαίνουμε ότι κάτι μέσα μας ζητά χώρο.

Θυμάμαι έναν άνθρωπο που κάθισε κάποτε απέναντί μου, με βλέμμα ήσυχο αλλά βαθιά κουρασμένο.
Είχε μάθει να κρατά τους πάντες ικανοποιημένους, να λέει «ναι» εκεί που ήθελε να πει «όχι», να είναι πάντα διαθέσιμος, χωρίς να υπάρχει χώρος για τον ίδιο.

Εκείνη τη μέρα, δεν μίλησε πολύ μόνο είπε με μια σιγανή φωνή, «Δεν αντέχω άλλο έτσι. Θέλω να αρχίσω να ζω λίγο για μένα.»

Δεν άλλαξε κάτι μεγάλο εκείνη τη στιγμή, όμως κάτι βαθιά μέσα του αναστέναξε με ανακούφιση. Ήταν η πρώτη φορά που έβαλε ένα μικρό, αληθινό όριο.

Όχι απέναντι στους άλλους, αλλά υπέρ του εαυτού του.
Και μέσα σ’ αυτή τη σιωπηλή παραδοχή, γεννήθηκε το πρώτο βήμα προς την ελευθερία.

Το να μάθουμε να βάζουμε όρια σημαίνει να μάθουμε να αντέχουμε τη μοναξιά του “όχι”,
να εμπιστευόμαστε ότι η αγάπη δεν χρειάζεται να κερδηθεί, και να πιστεύουμε ότι η εγγύτητα μπορεί να υπάρξει χωρίς να χαθούμε μέσα της.

Κάθε φορά που τολμάς να πεις ένα ειλικρινές «όχι», ή να μείνεις αληθινά παρών χωρίς να υπερπροσαρμόζεσαι, κάνεις κάτι γενναίο, επανεκπαιδεύεις τον εαυτό σου να αγαπά με ασφάλεια.

Όταν αρχίζουμε να βάζουμε όρια, δεν απομακρυνόμαστε από τους άλλους τους πλησιάζουμε πιο καθαρά. Ολόκληροι. Ξεκαθαρίζουμε τι είναι δικό μας και τι όχι,
μαθαίνουμε να σεβόμαστε τις ανάγκες μας και είναι σημαντικό να επιτρέπουμε και στους άλλους να κάνουν το ίδιο.

Τα όρια συνδέονται με την ωριμότητα, την αυτορρύθμιση και την αυθεντικότητα.
Δεν είναι μόνο τρόπος να προστατευτούμε είναι ο τρόπος να υπάρχουμε με συνέπεια,
να ζούμε σε συμφωνία με όσα πραγματικά νιώθουμε και επιθυμούμε.

Τα οφέλη των ορίων δεν είναι θεωρητικά είναι βαθιά ανθρώπινα. Όταν λες «όχι» εκεί που πρέπει, τιμάς τον εαυτό σου. Όταν επιλέγεις πού θα δώσεις τον χρόνο και την ενέργειά σου, αναγνωρίζεις την αξία σου.
Κι όταν θέτεις όρια με αγάπη, δίνεις χώρο στη σχέση να ανθίσει χωρίς να πνιγεί.

Τα όρια δεν μας απομακρύνουν μας διδάσκουν πώς να μένουμε κοντά, χωρίς να χανόμαστε.
Μας θυμίζουν ότι έχουμε το δικαίωμα να υπάρχουμε όπως είμαστε με τρυφερότητα, δύναμη και αλήθεια.

 

 

Μαρία Φιλιππακοπούλου

Προσωποκεντρική Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας