Αυτή η δύναμη όμως μπορεί να μπλοκαριστεί από εμπειρίες, κοινωνικούς ή οικογενειακούς περιορισμούς. Όταν οι πραγματικές ανάγκες (οργανισμικές ανάγκες) ενός ανθρώπου συγκρούονται με τις αξίες που του επιβάλλονται απ’ έξω (οι λεγόμενοι όροι αξίας – conditions of worth), τότε ο άνθρωπος μπορεί να χάσει την επαφή με τον αυθεντικό του εαυτό και να αρχίσει να ζει με εσωτερική σύγκρουση (ασυμφωνία).

Για παράδειγμα, ένα παιδί αγαπά τη ζωγραφική, όμως η οικογένεια θεωρεί ότι «δεν είναι σοβαρό επάγγελμα». Για να κερδίσει την αποδοχή, το παιδί εσωτερικεύει αυτή την άποψη σαν δική του. Έτσι, αρνείται τη δική του αλήθεια για χάρη της αποδοχής. Αυτό το χάσμα οδηγεί σε ψυχολογική ένταση.

Η θεωρία του Εαυτού

Ο Rogers περιέγραψε τον Εαυτό (Self) ως την εικόνα που έχουμε για εμάς. Παράλληλα, υπάρχει το Ιδανικό Εγώ (Ideal Self), η εικόνα του ποιοι «πρέπει» να είμαστε.

Όσο μεγαλύτερη είναι η απόσταση ανάμεσα στον πραγματικό και στο ιδανικό εαυτό, τόσο εντονότερη είναι η ασυμβατότητα (incongruence), που εκδηλώνεται ως άγχος, χαμηλή αυτοεκτίμηση ή δυσκολίες στις σχέσεις.

Στόχος μας, είναι να μειωθεί αυτό το χάσμα και ο άνθρωπος να προσεγγίσει τον πλήρως λειτουργικό άνθρωπο (fully functioning person) δηλαδή, ανοιχτό στην εμπειρία, αυθεντικό, δημιουργικό, ικανό να εμπιστεύεται τον εαυτό του και να σχετίζεται βαθιά με τους άλλους.

Οι βασικές θεραπευτικές συνθήκες

Ο Rogers (1957) μίλησε για τρεις θεμελιώδεις συνθήκες, που είναι απαραίτητες ώστε να συμβεί η αλλαγή:

• Αυθεντικότητα (Congruence): Ο θεραπευτής είναι γνήσιος, χωρίς μάσκες και ρόλους.
• Άνευ όρων θετική αποδοχή (Unconditional Positive Regard): Ο θεραπευόμενος γίνεται αποδεκτός όπως είναι, χωρίς «αν» και «πρέπει».
• Ενσυναίσθηση (Empathy): Ο θεραπευτής «μπαίνει στα παπούτσια» του θεραπευόμενου, βλέπει τον κόσμο μέσα από τα μάτια του, χωρίς να χάνει τον εαυτό του.

Αργότερα, ο Rogers (1959) περιέγραψε τις έξι αναγκαίες και ικανές συνθήκες για την αλλαγή:

1. Ψυχολογική επαφή ανάμεσα σε θεραπευτή και θεραπευόμενο.
2. Ο θεραπευόμενος βρίσκεται σε κατάσταση ασυμβατότητας.
3. Ο θεραπευτής βιώνει συμφωνία (congruence).
4. Ο θεραπευτής δείχνει άνευ όρων θετική αποδοχή.
5. Ο θεραπευτής εκφράζει ενσυναίσθηση.
6. Ο θεραπευόμενος αναγνωρίζει έστω και λίγο την αποδοχή και την κατανόηση που του προσφέρεται.

Η εμπειρία της θεραπείας

Στην πράξη, οι άνθρωποι που έρχονται σε θεραπεία συχνά νιώθουν διχασμένοι, ανάμεσα στο ποιοι είναι και στο ποιοι «πρέπει» να είναι. Η προσωποκεντρική θεραπεία προσφέρει έναν χώρο όπου ο άνθρωπος δεν κρίνεται αλλά ακούγεται, όπου μπορεί να αφήσει τις άμυνες και να βιώσει την αποδοχή.

Έτσι, αναδύεται:

• Αυτογνωσία και συμφιλίωση με τον εαυτό.
• Ενδυνάμωση της αυτοεκτίμησης.
• Ελευθερία να ζήσει με βάση τις πραγματικές του αξίες.
• Σχέσεις πιο ζεστές και αυθεντικές.

Όπως αναφέρει ο Cooper και οι συνεργάτες του O’Hara, Schmid και Bohart (2021), η προσωποκεντρική σχέση λειτουργεί ως ένας ασφαλής χώρος μάθησης όπου το άτομο ξαναβρίσκει την εμπιστοσύνη του στην εσωτερική του σοφία.

Γιατί να επιλέξει κανείς την Προσωποκεντρική Προσέγγιση;

Η προσωποκεντρική θεραπεία δεν υπόσχεται έτοιμες συνταγές. Αυτό που προσφέρει είναι πιο βαθύ:

-Έναν χώρο χωρίς κριτική.
-Την εμπειρία ότι «έχω αξία όπως είμαι».
-Μια αυθεντική σχέση που διευκολύνει την αλλαγή.
-Την ευκαιρία να ανακαλύψω ξανά τον αληθινό μου εαυτό.

Η αλλαγή δεν επιβάλλεται από τον θεραπευτή, αναδύεται μέσα από τη σχέση.

• Όπως είπε ο Carl Rogers:
  «Το αξιοθαύμαστο παράδοξο είναι ότι όταν αποδέχομαι τον εαυτό μου όπως είμαι, τότε μπορώ να αλλάξω.»

Αυτή είναι η αξία της Προσωποκεντρικής Προσέγγισης: ότι πιστεύει στον άνθρωπο, στην ελευθερία του και στη δυνατότητά του να ανθίσει, αρκεί να βρει κατανόηση, αποδοχή και έναν χώρο που τον καλωσορίζει όπως ακριβώς είναι.