‘Attachment Theory’

Οι συναισθηματικοί δεσμοί που δημιουργούμε στην ζωή μας με τους ανθρώπους γύρω μας είναι το θεμέλιο της επιβίωσης  και της εξέλιξης μας. Από την βρεφική ηλικία αναζητούμε  συναισθηματική φροντίδα και ασφάλεια από έναν φροντιστή και ανάλογα το περιβάλλον που μεγαλώνουμε αυτά συντελούν στο να αναπτύσσουμε διαφορετικά μοτίβα συναισθηματικής σύνδεσης. Αυτά τα μοτίβα μας καθορίζουν στις σχέσεις μας και σε όλη την πορεία της ενήλικης  ζωής μας.

Έρευνες έδειξαν ότι η μορφή του συναισθηματικού δεσμού που αναπτύσσεται είναι το κλειδί για μια υγιή και φυσιολογική εξέλιξη σχέσεων, είναι το υγιές και σταθερό περιβάλλον, με απαραίτητες συνθήκες αυτές της αποδοχής και της ενσυναίσθησης που οδηγούν στην ασφάλεια και την εμπιστοσύνη της σχέσης.

Η προσκόλληση είναι ένας βαθύς δεσμός που συνδέει δυο πρόσωπα κατά την διάρκεια του χρόνου (Ainsworth, 1973, Bowlby, 1969).

Είναι μία από τις σημαντικότερες προσεγγίσεις στην ψυχολογία.

Αναδεικνύει τη σημασία των πρώιμων σχέσεων στη διαμόρφωση της ψυχικής ανάπτυξης και των διαπροσωπικών σχέσεων.

Αναπτύχθηκε από τον John Bowlby τη δεκαετία του 1950, και είναι οι πρώτες εμπειρίες σύνδεσης με τον κύριο φροντιστή και διαμορφώνουν τα μοτίβα σχέσεων που θα αναπτύξει το άτομο καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του. Αυτό που θα καθορίζει σε μεγάλο βαθμό τον τρόπο που σχετιζόμαστε με τους ανθρώπους γύρω μας.

Οι 4 Τύποι Συναισθηματικού Δεσμού όπως κατηγοριοποιήθηκαν από την Ainsworth & Bowlby μέσα από πειράματα:

1. Ασφαλής δεσμός

Όταν τα βρέφη έχουν ασφαλή συναισθηματικό δεσμό νιώθουν σιγουριά και ασφαλή με την παρουσία της μητέρας τους, παίζουν ελεύθερα. Όταν η φροντιστής απομακρυνθεί από το δωμάτιο είναι πιθανόν να αναστατωθούν. Όταν η μητέρα εμφανιστεί ξανά εκφράζουν τη χαρά τους με διάφορους τρόπους ανάλογα με τη προσωπικότητά τους όπως πχ με μια αγκαλιά και συνεχίζουν το παιχνίδι. Οι μητέρες που ανήκουν σε αυτή την κατηγορία είναι στοργικές, ανοιχτές στην επικοινωνία και τα παιδιά νιώθουν ασφάλεια για να εκφράσουν τα συναισθήματα τους είτε θετικά είτε αρνητικά.

2. Αγχώδης-Ανασφαλής δεσμός

Τα βρέφη αυτής της κατηγορίας δεσμού δε θα αναστατωθούν όταν η μητέρα φύγει από το χώρο ή όταν βρίσκονται με κάποιο ξένο άτομο. Κατά την επιστροφή της μητέρας τους το πιο πιθανόν είναι το παιδί να προσπαθήσει εσκεμμένα να την αποφύγει. Τα παιδιά  αυτά νιώθουν ανασφάλεια όσον αφορά τη μητέρα τους και πολλές φορές δεν εκφράζουν τα συναισθήματα ελεύθερα για να παραμείνουν κοντά στο γονέα επειδή φοβούνται την απόρριψη του.

3. Αποφευκτικός-Ανασφαλής δεσμός

Τα παιδιά αυτού του μοτίβου είναι υπερβολικά προσκολλημένα στη μητέρα τους. Όταν φεύγει από το χώρο αναστατώνονται πολύ. Όταν όμως η μητέρα τους επιστρέφει η συμπεριφορά τους είναι αμφιθυμική. Από τη μια μπορούν να γαντζωθούν επάνω της και από την άλλη μπορεί να εκφράζουν θυμό και να αντισταθούν ή ακόμα και να τη σπρώξουν. Οι μητέρες των παιδιών αυτών έχουν χαρακτηριστικά ασυνέπειας, εναλλαγής στη διάθεση τους με αποτέλεσμα να μην εμπνέουν εμπιστοσύνη και ασφάλεια στα παιδιά τους. Το άγχος των παιδιών εδώ, είναι μεγάλο και γι’ αυτό είναι απόμακρα με χαμηλή αυτοεκτίμηση και δυσκολία στη δημιουργία συναισθηματικής επαφής.

4. Αποδιοργανωμένος δεσμός

Αυτό το μοτίβο εκφράζεται σε παιδιά που έχουν υποστεί κακοποίηση ή παραμέληση. Σε αρκετές περιπτώσεις αυτές οι μητέρες πάσχουν από κάποια ψυχική διαταραχή, εθισμό από ουσίες ή μπορεί και ακόμη να έχουν ιστορικό κακοποίησης. Τα παιδιά αυτά έχουν αντικρουόμενα συναισθήματα γιατί νιώθουν το φροντιστή τους συγχρόνως σαν πηγή ασφάλειας αλλά και σαν πηγή κινδύνου και φόβου και είναι πιθανό να εκδηλώσουν ελεγκτικές ή επιθετικές συμπεριφορές.

Η σημασία του Συναισθηματικού Δεσμού στις διαπροσωπικές σχέσεις της ενήλικης ζωής μας είναι μεγάλη.

Ο τύπος συναισθηματικού δεσμού που αναπτύσσεται στην παιδική ηλικία επηρεάζει βαθιά τις ενήλικες σχέσεις, μας ακολουθεί από την ώρα που γεννιόμαστε έως τον θάνατο. Η φροντίδα που πήραμε είναι η κληρονομιά μας για να υπάρχουμε στην καθημερινότητα μας και να δημιουργούμε τις δικές μας διαπροσωπικές σχέσεις.

Στην ενήλικη ζωή συναντάμε 4 τύπους συναισθηματικού δεσμού αντίστοιχα:

1. Σταθερός Ασφαλής Δεσμός
2. Αποφευκτικός Δεσμός

• Αμφιθυμικός Δεσμός

1. Αποδιοργανωμένος δεσμός

 

Άτομα με ασφαλή δεσμό τείνουν να δημιουργούν σταθερές και υποστηρικτικές σχέσεις, νιώθοντας ασφάλεια και εκφράζοντας συναισθήματα. Εκείνα με ανασφαλείς ή αποδιοργανωμένους δεσμούς μπορεί να αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εμπιστοσύνη και τη διαχείριση συγκρούσεων. Καταπιέζουν τα συναισθήματα τους, φοβούνται την απόρριψη, επιζητούν την αποδοχή και νιώθουν δυσάρεστα συναισθήματα.

Θεραπευτικές Παρεμβάσεις και Αναθεώρηση των Μοτίβων Δεσμού. Μπορεί αυτό να αλλάξει?

Η έρευνα υποδεικνύει ότι μπορούν να μεταβληθούν μέσω ψυχοθεραπείας και προσωπικής ανάπτυξης.

Για παράδειγμα μια υγιής ενήλικη σχέση μπορεί να εξισορροπήσει τις συνέπειες μιας άσχημης παιδικής ηλικίας.

Αναγνωρίζοντας τον τύπο δεσμού μας ως απαραίτητη προϋπόθεση για να αλλάξει ο τύπος συναισθηματικού μας δεσμού είναι να συνειδητοποιήσουμε ίσως και με την βοήθεια ειδικού, ποια είναι τα δικά μας χαρακτηριστικά. Δουλεύοντας προς την κατεύθυνση της ανάπτυξης ασφαλέστερων μοτίβων, μπορούμε να βελτιώσουμε την ποιότητα των σχέσεων μας και τη συνολική ψυχική μας υγεία.

Η αρχή της ψυχοθεραπείας είναι το ήμισυ της αντιμετώπισης ενός θέματος-προβλήματος. Είναι το δώρο της αλλαγής και το οφείλουμε στον εαυτό μας.

Το κλάσμα που καθορίζει την καλλιέργεια της Αυτοπεποίθησης μας, έχει αριθμητή το : Με αγαπώ και παρονομαστή το : Μπορώ να τα καταφέρω.

Το αποτέλεσμα εξαρτάται από την απόφαση να εμπιστευτούμε η αλλαγή μπορεί να γίνει, αρκεί να το θέλουμε.

«Η κατανόηση του δικού μας τύπου δεσμού είναι το πρώτο βήμα για να χτίσουμε πιο υγιείς και ασφαλείς σχέσεις. Αν νιώθετε ότι τα μοτίβα που σας συνοδεύουν δυσκολεύουν την καθημερινότητά σας ή τη σχέση σας, η συμβουλευτική

μπορεί να αποτελέσει το ασφαλές πλαίσιο για αλλαγή και εξέλιξη. Η αλλαγή είναι εφικτή και ξεκινάει από την απόφαση να δώσουμε στον εαυτό μας το δώρο της φροντίδας.»

 

Βιβλιογραφικές αναφορές

• Bowlby, J. (1969). Attachment and Loss, Vol. 1: Attachment. London: Hogarth Press.
• Ainsworth, M. D. S., Blehar, M. C., Waters, E., & Wall, S. (1978). Patterns of Attachment: A Psychological Study of the Strange Situation. Hillsdale, NJ: Lawrence Erlbaum.
• Mikulincer, M., & Shaver, P. R. (2007). Attachment in Adulthood: Structure, Dynamics, and Change. New York: Guilford Press.